انواع سایز تیرآهن و کاربردشان + جدول سایز تیرآهن

 

اولین سؤالی که برای خرید تیرآهن با آن روبه‌رو می‌شوید این است که تفاوت تیرآهن ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸ و ۲۰ چیست و هر کدام برای چه سازه‌ای کاربرد دارند؟ انتخاب سایز مناسب فقط به ابعاد تیرآهن محدود نمی‌شود؛ وزن، ظرفیت تحمل بار و نوع کاربری هر سایز نیز در این انتخاب نقش مهمی دارند.

در این مقاله، انواع سایز تیرآهن از ۸ تا ۳۰ را به همراه جدول وزن، ابعاد، مشخصات فنی و کاربرد هر سایز بررسی می‌کنیم تا بتوانید متناسب با نیاز پروژه خود تیرآهن متناسب را تهیه کنید.

تیرآهن چیست و سایز تیرآهن یعنی چه؟

تیرآهن یکی از مهم‌ترین مقاطع فولادی در صنعت ساختمان است که وظیفه تحمل و انتقال بارهای واردشده به ستون‌ها و فونداسیون را بر عهده دارد. این مقطع معمولاً به شکل I یا H تولید می‌شود و از دو بخش اصلی جان و بال تشکیل شده است.

وقتی از تیرآهن سایز ۱۴ یا تیرآهن سایز ۲۰ صحبت می‌شود، منظور ارتفاع جان تیرآهن بر حسب سانتی‌متر است. به‌عنوان مثال، تیرآهن ۱۶ دارای ارتفاع جان ۱۶ سانتی‌متری است. با افزایش سایز، وزن، ظرفیت تحمل بار و قیمت تیرآهن نیز افزایش پیدا می‌کند؛ بنابراین انتخاب سایز مناسب تأثیر مستقیمی بر ایمنی و هزینه اجرای پروژه دارد.

انواع سایز تیرآهن؛ از نظر استاندارد

قبل از بررسی سایزهای مختلف، بهتر است با رایج‌ترین استانداردهای تولید تیرآهن آشنا شوید؛ زیرا هر استاندارد برای نوع خاصی از سازه طراحی شده است. جالب است بدانید تیرآهن‌ها فقط از نظر سایز با هم فرق ندارند، بلکه از نظر نوع استاندارد تولید هم به چند دسته تقسیم می‌شوند:

•          تیرآهن IPE (معمولی یا اروپایی): پرکاربردترین نوع تیرآهن در ساختمان‌سازی ایران که ضخامت بال‌های آن یکسان است.
•          تیرآهن :INP نوعی تیرآهن با بال شیب‌دار که ضخامت بال آن کمتر از جان است؛ کاربرد چندانی در ایران ندارد.
•         تیرآهن هاش :(IPB/HEB) به دلیل بال‌های پهن‌تر، سطح مقطعی شبیه حرف H دارد، وزن و مقاومت بسیار بالایی دارد و در سازه‌های سنگین، پل‌سازی و سدسازی به کار می‌رود.
•          تیرآهن لانه زنبوری :(CNP)از برش و جوش تیرآهن معمولی ساخته می‌شود، سوراخ‌هایی شش‌ضلعی روی جان آن دارد و ارتفاعی حدود ۱.۵ برابر تیرآهن اصلی، اما وزنی سبک‌تر دارد.

جدول سایز تیرآهن؛ وزن و ابعاد هر سایز

برای این‌که تصویر روشن‌تری از تفاوت سایزها داشته باشید، جدول زیر، وزن تقریبی هر متر و هر شاخه ۱۲ متری تیرآهن‌های معمولی (IPE) را نشان می‌دهد. توجه داشته باشید این اعداد بسته به کارخانه تولیدکننده و استاندارد دقیق ممکن است تا حدودی نوسان داشته باشند، پس برای محاسبات فنی دقیق، حتماً از جدول اشتال رسمی یا کارشناس فنی کمک بگیرید.

 

کاربرد انواع سایز تیرآهن در پروژه‌های مختلف

هر سایز تیرآهن برای یک موقعیت خاص طراحی شده و جایگزین کردن بی‌رویه سایزها با هم، هم هزینه پروژه را بالا می‌برد و هم می‌تواند ایمنی سازه را زیر سؤال ببرد. بیایید کاربرد سایزهای اصلی را با هم مرور کنیم.

- تیرآهن ۱۲

یکی از اقتصادی‌ترین و پرکاربردترین سایزها است؛ به دلیل وزن مناسب و قیمت مقرون‌به‌صرفه، بیشتر برای ساخت ستون، تیرهای فرعی و پوشش سقف در ساختمان‌های کوچک و کم‌طبقه استفاده می‌شود.

- تیرآهن ۱۴

محبوب‌ترین سایز بازار ایران محسوب می‌شود. تعادل خوبی بین وزن، استحکام و قیمت دارد و همین موضوع باعث شده اغلب کارخانه‌های داخلی این سایز را تولید کنند. از تیرآهن ۱۴ در ساخت خرپا، ستون، تیر اصلی و فرعی ساختمان‌های مسکونی و تجاری استفاده می‌شود.

- تیرآهن ۱۶

برای اجرای تیرهای اصلی و فرعی در ساختمان‌های کم‌طبقه تا متوسط، ساخت سازه‌های فلزی با دهانه متوسط، اجرای سوله و خرپاهای سبک، و همچنین تیرچه‌های فلزی و اتصالات کف کاربرد دارد.

- تیرآهن ۱۸ و ۲۰

برای پروژه‌هایی که بار بیشتری تحمل می‌کنند مناسب‌اند؛ معمولاً در طبقات پایین ساختمان‌های چندطبقه، سازه‌های صنعتی با دهانه بزرگ‌تر و به‌عنوان شاه‌تیر استفاده می‌شوند. طبیعتاً استفاده از این سایزها به‌عنوان شاه‌تیر نیازمند محاسبات فنی دقیق است، چون مقاطع زیرین باید بتوانند وزن قابل‌توجه آن‌ها را تحمل کنند.

- تیرآهن‌های سنگین ۲۲ تا ۳۰

برای ساختمان‌های مسکونی معمولی کاربردی ندارند و بیشتر در پروژه‌های عظیم صنعتی، پل‌سازی، سدسازی و برج‌های بلند به کار می‌روند. در چنین پروژه‌هایی معمولاً از نوع هاش استفاده می‌شود، چون بال‌های پهن‌تر آن مقاومت بسیار بالاتری در برابر بارهای سنگین ایجاد می‌کند.

چگونه سایز مناسب تیرآهن را انتخاب کنیم؟

انتخاب سایز تیرآهن فقط به تعداد طبقات ساختمان محدود نمی‌شود. مهندس سازه با توجه به عواملی مانند طول دهانه، میزان بار وارد بر سازه، نوع اسکلت مثل فلزی یا بتنی، محل استفاده از تیرآهن چون ستون، شاه‌تیر یا تیر فرعی و ضوابط آیین‌نامه‌ای، سایز مناسب را مشخص می‌کند.

اگر قصد خرید تیرآهن دارید اما نقشه سازه یا محاسبات فنی در اختیار شما نیست، بهتر است صرفاً براساس قیمت یا پیشنهاد فروشنده تصمیم نگیرید؛ زیرا انتخاب نادرست می‌تواند هم هزینه پروژه را افزایش دهد و هم ایمنی سازه را تحت تأثیر قرار دهد.

کوچک‌ترین سایز تیرآهن کدام است؟

بین همه سایزهای رایج بازار، تیرآهن سایز ۸ کوچک‌ترین و سبک‌ترین نوع تیرآهن معمولی محسوب می‌شود. این سایز بیشتر در کارهای سبک، تأسیساتی و سازه‌های کوچکی به کار می‌رود که بار زیادی روی آن‌ها وارد نمی‌شود؛ مثل قاب‌های فلزی جزئی یا پروژه‌های صنعتی کوچک. به‌دلیل کاربرد محدودتر، این سایز به اندازه تیرآهن‌های ۱۲ تا ۲۰ در بازار پرمصرف نیست و تعداد کارخانه‌های تولیدکننده آن هم کمتر از سایزهای محبوب است.

وزن انواع تیرآهن؛ چرا این عدد این‌قدر مهم است؟

وزن تیرآهن مستقیماً به سایز، طول شاخه و ضخامت جان و بال آن بستگی دارد. نکته‌ای که خیلی از خریداران تازه‌کار نمی‌دانند این است که حتی در یک سایز ثابت، وزن تیرآهن‌های تولید کارخانه‌های مختلف می‌تواند کمی متفاوت باشد؛ چون بعضی کارخانه‌ها گوشت یا ضخامت بیشتری در تولید به‌کار می‌برند و بعضی دیگر برای کاهش قیمت تمام‌شده، تیرآهن‌های نیمه‌سبک‌تری روانه بازار می‌کنند.

طول استاندارد اغلب شاخه‌های تیرآهن در بازار آهن ایران ۱۲ متر است، هرچند بسته به کارخانه و نوع سفارش، طول‌های ۶ تا ۱۶ متر هم تولید می‌شود. برای محاسبه دقیق وزن یک پروژه، کافی است وزن هر متر تیرآهن را در طول کل شاخه‌های مصرفی ضرب کنید؛ همین عدد ساده، پایه‌ی برآورد هزینه خرید آهن‌آلات پروژه شماست.

 

جمع‌بندی

انتخاب سایز درست تیرآهن، یکی از تصمیم‌های کلیدی هر پروژه ساختمانی و صنعتی است. پیش از خرید، بهتر است با کمک جدول سایز تیرآهن و مشورت با کارشناس فنی، سایز متناسب با نقشه و بار سازه‌تان را انتخاب کنید تا نه هزینه اضافی بپردازید و نه در ایمنی سازه کوتاهی شود. برای اطلاع از قیمت تیرآهن و مقایسه قیمت کارخانه‌های مختلف، می‌توانید قیمت روز انواع تیرآهن را را از آسن بررسی کنید. ما د رکمار شما هستیم تا بتوانید به صورت تهاتری و خرید مستقیم از کارخانه بهترین تیرآهن را خریداری کنید.

 

 

 

سؤالات متداول

 

 

1. پرمصرف‌ترین سایز تیرآهن در ایران کدام است؟

تیرآهن سایز ۱۴ به‌دلیل تعادل مناسب بین وزن، استحکام و قیمت، پرمصرف‌ترین و محبوب‌ترین سایز تیرآهن در بازار ایران است.

2. کوچک‌ترین سایز تیرآهن چند است؟ 

کوچک‌ترین سایز رایج تیرآهن، سایز ۸ است که بیشتر در کارهای سبک و تأسیساتی استفاده می‌شود.

3. سایز تیرآهن به چه معناست، عرض یا ارتفاع؟ 

سایز تیرآهن به ارتفاع جان آن اشاره دارد، نه عرض بال. مثلاً تیرآهن ۱۶ یعنی ارتفاع جان آن ۱۶ سانتی‌متر است.

4. طول استاندارد شاخه تیرآهن چقدر است؟ 

اغلب تیرآهن‌های موجود در بازار در طول ۱۲ متری عرضه می‌شوند، هرچند طول‌های ۶ تا ۱۶ متر نیز بسته به سفارش تولید می‌شوند.

5. برای سقف چه سایز تیرآهنی مناسب است؟ 

انتخاب سایز تیرآهن سقف به عواملی مانند بار مرده، بار زنده، طول دهانه و نوع سازه بستگی دارد؛ اما معمولاً سایزهای ۱۴ تا ۱۸ برای سقف ساختمان‌های مسکونی متداول‌تر هستند.

6. تیرآهن هاش با تیرآهن معمولی چه فرقی دارد؟ 

تیرآهن هاش بال‌های پهن‌تری دارد، وزن و مقاومت آن بسیار بالاتر از تیرآهن معمولی (IPE) است و بیشتر در سازه‌های سنگین، پل‌سازی و سدسازی استفاده می‌شود.

7. چرا وزن یک سایز تیرآهن در کارخانه‌های مختلف فرق دارد؟ 

چون کارخانه‌ها ضخامت جان و بال را کمی متفاوت تولید می‌کنند؛ برخی برای کاهش قیمت، محصول نیمه‌سبک‌تر عرضه می‌کنند و همین موضوع باعث اختلاف وزن در یک سایز ثابت می‌شود.